Islah ve Genetik » Bitki Islahinin Amaci

Bitki Islahı Bitki Islahının Amacı; Birçok ıslahçının en önemli amacı verimi artmaktadır. Bunun gerekleştirilebilmesi, hastalıklara dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi yanında fizyolojik özellikten kaynaklanan yüksek verimli çeşitlerin elde edilmesiyle mümkün olacaktır. Bitki ıslahının en önemli yararı yeni tarımsal alanlara uygun çeşitlerin geliştirilmesidir. Örneğin yüksek sıcaklıkta verimli olan domates ...

Bitki Islahı

  • BİTKİ ISLAHI NEDİR?
Ekonomik önemi olan bitkilerde genetik ve sitogenetik esaslardan yararlanılarak cins, tür ve çeşitlerin genetik yapısının yetiştirici ve tüketicilerin istekleri doğrultusunda planlı bir şekilde değiştirilmesine ve geliştirilmesine bitki ıslahı denir.

  • Bitki Islahının Amacı
Birçok ıslahçının en önemli amacı verimi artmaktadır. Bunun gerekleştirilebilmesi, hastalıklara dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi yanında fizyolojik özellikten kaynaklanan yüksek verimli çeşitlerin elde edilmesiyle mümkün olacaktır. 

Bitki ıslahının en önemli yararı yeni tarımsal alanlara uygun çeşitlerin geliştirilmesidir. Örneğin yüksek sıcaklıkta verimli olan domates çeşitleri  örnek verilebilir. Çeşitlerin vejetasyon periyodu ayarlanarak mevcut büyüme mevsimine uyabilen çeşitler geliştirilmektedir
Bitki ıslahının diğer bir faydası bitkilerin agronomik özelliklerinin geliştirilmesidir.Bu konuda likopen içeriği yükseltilmiş domates veya karoten içeriği yükseltilmiş mor havuç güzel örnekler olabilir. 

Hastalıklara ve böceklere dayanıklı varyetelerin geliştirilmesi bitki ıslahının en iyi bilinen gerçek başarısıdır. Bazı bitkilerde hastalık ve zararlılara karşı tek korunma yolu dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesidir. Özellikle toprak kaynaklı patojenlerle karşı hala en etkin mücadele yöntemi dayanıklılık ıslahıdır.  Bu durum yalnızca çiftçiler için önemli olmayıp çevre ve insan sağlığı açısından da çok önemlidir. Sıcağa, soğuğa ve kurağa dayanıklı varyeteler ile hastalılara dayanıklı varyetelerin yararları bir birine benzemektedir.
Islahından yararlanmada verim artışı ön planda tutulmuşsa da tarımsal ürünlerin kalitesinin yükseltilmesi de göz ardı edilmemiştir. 

Bitki ıslahında hibrit mısırın elde edilmesisi bir dönüm noktası olmuştur. Bu gün pek çok bitki türünde melez azmanlığından yararlanılmaktadır. Burada hem melez azmanlığı hem de çeşitdin satabilitesinin F2 de değişmesi pek çok avantajları beraberinde getirmiştir. 


  • BİTKİ ISLAHÇISININ BİLMESİ GEREKEN KONULAR
  1. Botanik: Bitki ıslahçısının ele aldığı bitkinin taxonomisini, morfolojisini ve üreme şeklini bilmesi gerekir. 
  2. Genetik ve Sitogenetik: Modern bitki ıslahı yöntemleri genetik prensiplere ve kromozom hareketleri hakkındaki bilgilere dayalı olduğundan bitkilerdeki kalıtım mekanizmasının anlaşılması için bahsedilen ilim dallarına ihtiyaç vardır. 
  3. Bitki Fizyolojisi ve Ekolojisi: Islah edilen bir varyetenin herhangi bir ortama adaptasyonu bitkinin çevreye, soğuğa, kurağa ve besin elementlerine olan ihtiyaçlarına bağlıdır. Bunlar iyi bilinmelidir. 
  4. Bitki Hastalık ve zararlıları:  dayanıklılık, birçok patojenden  korunmada en emin yoldur. Hastalıklara dayanıklı varyetenin ıslahı için bitki hastalıklarının neler olduğunun bilinmesi şarttır.
  5. Bitki Biyokimyası: Bitkilerin endüstride kullanmak acı ile yapılan ıslahlarında organik kimya bilgisine ihtiyaç vardır. 
  6. İstatistik: Islahı birçok hatları mukayese etmek için ölçümler yapar. Bu verilerin doğru olarak değerlendirebilmesinde istatistikî bilgilere ihtiyaç vardır.
  7.  Agronomi: Bütün bunların yanında bitki ıslahçısı iyi bir agronomist olmalıdır. Yeni varyetenin elde edilmesinde çiftçinin ne istediği ve neye ihtiyacı olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. 

  • KÜLTÜR BİTKİLERİNİN EVRİMİNDEKİ GENETİK ESASLAR
Genetik yönden bitki ıslahı ile doğal ve kültürü yapılan bitkilerin evrimi karşılaştırılırsa birçok ortak yönlerinin olduğu görülür. Yabani türlerden kültür formlarının oluşmasında başlıca dört etkenin rol oynadığını ileri sürmüştür.


  1. Mendel varyosyanları 
Türler arası melezler, İntrogression 
Poliploidi (genom mutasyonları) 
Doğal ve yapay mutasyon ve seleksiyonlar
Mendel Varyasyonları

Mendel prensiplerine göre tür içinde meydana gelen gen mutasyonlarının birikimi ve kullanılması ile yeni çeşitler gelişebilir. Doğal koşullarda oluşan birçok gen mutasyonları genellikle yüksek bir lateliteye sahiptir. Bu nedenle bu tür genleri taşıyan bitkiler ortan kaybolur veya çok  düşük  frekanslarda bulunur.Oysa., mutant bitkiler kültür şartlarında yaşama şanları daha fazladır . Çünkü kültür şartlarına daha iyi adapte olurlar ve çiftçi tarafından korunurlar. Mısır, şekerpancarı, keten, soya fasülyesi ve fasülyenin diğer birçok türleri Mendel varyasyonları ile meydana gelmiştir. 


  • Türlerarası Melezleme
İntrogression ve allopoliploidi hariç tutulursa birbirine uzak araba olan türler melezleme yoluyla kültür bitkilerinin evrimine çok az katkıda bulunuşlardır. Bunun nedenleri; böyle türlerin zorlukla melezlenmesi, melez dölün genellikle kısır olması ve meydana gelen döllerin gerek anadan gerekse babadan daha düşük verimli olmasıdır. Çok uzak akraba olmayan türlerin melezlenmesiyle tarımsal değerleri olan tipler ortaya çıkar. Buna en iyi örnek çilektir


  • İntrogression
Bu metod, az miktarda germ plazmının (genetik materyalin)bir türden diğerine aktarılmasıdır.İki tür melezlendikten sonra rekombine olan uygun melezler yalnız bir ebeveynle birçok defa geriye  melezlenir. Geri melezlenen ebeveynler taxonomisi bozulmadan bir kısım vasıflar diğer türden buna aktarılmış olur.


  • Kromozom Mutasyonları
Autopoliploidi: Bir türün genomundaki kromozom sayısının katlanmasına autopoliploidi denir. Temel kromozom sayısına genom denir ve x ile gösterilir.Bazan n,x’in yerine kullanılır.Fakat genellikle 2n somatik kromozom sayısını ve n ise mikrospor, megaspor ve gametofitik dokunun kromozom sayısını göstermek amacıyla kullanılır. Böylece yonca bir autotetraploid bitki olup 2n=4x=32 şeklinde ifade edilir. Bir dibloid tür 2 genoma(2x) sahiptir.
Autopoliploid bitkilerde üç veya daha fazla benzer genom bulunur. Diploidlerle karşılaştırıldığında autopoliploidlerde hücreler ve hücre çekirdekleri daha büyük ve organları daha iridir. Bu sebze, meyve ve süs bitkilerinde istenilen bir durumdur. 

Allopoliploidi: Farklı genoma sahip iki türün önce melezlenip daha sonra kromozomlarının katlanmasına allapoliploidi denir. Genellikle türler arası melezler kısırdırlar. Çünkü iki türün genomları farklı olduğundan kromozomlar arasında eşlenme olmaz. Ancak kromozomların katlanması ile verimlilik tekrardan kazandırılmış olur. Kültürü yapılan bitkilerin yaklaşık %50 si allopoliploiddir. Bunların başında buğday, pamuk, tütün ve birçok yem bitkisi gelmektedir,

Doğal ve Sun’i Seleksiyonlar
Seleksiyonla frekansı artan  genetik kuvvetlerin etkisi ile meydana gelen çeşit zenginliği çok fazladır. Üstün tiplerin ortaya çıkması doğal ve insan eliyle yapılan seleksiyonlara bağlıdır. Bu gün özellikle meyvecilikte ülkemizde de pek çok seleksiyon ıslahı devam ettirilmektedir. Yine bölümümüzde devam eden bir çalışma ile çerezlik kabak çeşit aday adayları elde edilmiş durumdadır. Burada selekte edilen bitkinin çoğaltma tekniği ve döllenme yapısı işin etkinliği açısından çok önemlidir.


  • KÜLTÜR BİTKİLERİ İLE YABANİ BİTKİLER ARASINDAKİ FARKLAR
Kültür Bitkileri Yabanilerden Daha İridir
Bu iriliği kök, gövde, meyve ve tohumlarda görmek mümkündür. Ancak irileşme genel bir irileşmeden ziyade ekonomik önemi olan organlarında gerçekleşmiştir.

Kültür Bitkilerinde Tohum Verimliliği Veya Miktar Genelde Daha Azdır
Yabani bitkiler kültür formlarına göre daha fazla sayıda tohum ve meyve verirler. Fakat tarım bitkilerinin tohum ve meyveleri daha iri olduğundan verimleri daha yüksektir. Bunun tersi olan durumlar da vardır. Örneğin; tahıllar vb..

Kültür Bitkileri Olgunlaşınca Tohumlarını Çok Az Dökerler Veya Hiç Dökmezler
Yabani bitkiler tohumlarını tamamen dökerler. Yabani bitkiler nesillerini devam ettirmek için fazla sayıda tohum vermeleri ve tohumlarına çeşitli yollarla yaymaları gerekir. Halbuki tohumların dökülmesi ile büyük bir verim kaybı olacağından kültür bitkilerinden böyle bir karakter istenmez.

Kültür Bitkilerinde Genellikle Acı ve Zehirli Maddeler Kaybolmuştur
Eskiden insanlar tarafından toplanıp kullanılan bitkilerin hepsi doğrudan doğruya yenmezdi. Çünkü bunlardan bir kısmı lezzetli ve dietik olmayan hatta zehirli maddeler ihtiva ediyorlardı.

Kültür Bitkilerinde Mekanik Korunma Araçları Kaybolmuştur
Yabani bitkiler düşmanlarına karşı kendilerini korumak için kimyasal bileşimlerin yanında koruyucu yapılara sahiptirler. Yabani bitkilerin dikenli olmaları onları hayvanların zararından korur. Yabani tahıllar kaba kavuzlu, hatta bazen kılçıkla donatılmıştır

Kültür  Bitkilerinde Çimlenmedeki Gecikme Kaybolmuştur
Kültür bitkilerinde tohumların çimlenme ve olgunlaşmaları genellikle aynı zamanda olur. Yabanilerde çimlenme kademeli olduğu gibi olgunlaşmada uzun bir zaman periyodu içinde olmaktadır. Bir bölgede dökülen tohumların hepsi çimlenseydi havaların veya zamansız çimlenmenin etkisiyle  o yabani türden eser kalmayabilirdi.

Kültür Bitkileri Aynı Zamanda Olgunlaşırlar
Yabani türlerde tohumlar aynı zamanda çimlendikleri gibi olgunlaşmalarında geniş bir zaman sınırları içinde olur. Bu durumun nesillerin devamında önemi büyüktür.

Kültür Bitkilerinin Fizyolojik Ömürleri Genellikle Yabanilerden Daha Kısadır, ekonomik ömür oranları daha uzundur
Çavdar tek yıllık bir kültür bitkisi olmasına karsın yabanisi çok yıllıktır. İnsan için önemli olan beklediği ürünü mümkün olan en kısa zamanda elde etmektedir.

Kültür Bitkilerinde Kök Formu Değişmiştir
Köklerin faydalanılan kültür bitkilerinin kök formları değişmiştir. Örneğin havuç tipleri ve kök gelişmleri serin iklim sebze türlerin de anlatıldı. Kök kereviz ve kök maydanozda da benzer durumlar vardır

Kültür Bitkilerinde Çeşit Zenginliği Artmıştır
Kültür bitkilerinin diğer bir özelliği de çeşit zenginliği göstermeleridir. Yabani havuç bitkileri birçok özellikler bakımından birbirlerine benzer.  


  • KÜLTÜR BİTKİLERİNDE GİDERİLEMEYEN YABANİ ÖZELLİKLER
Hala kültür bitkilerinde birçok yabani özelliklerin bulunduğu görülür. Bitkilerin tohumlarını serbest olarak dökmeleri ve yaymaları yabanilik özelliğidir. Havuç, lahana giller,ıspanak vb..
Kültür bitkilerinde lezzeti etkileyen acı ve zehirli maddeler henüz tamamen giderilememiştir. Hıyarda cucurbicin birikimi, yada ravette okzalik asit birikimi buna örnek verilebilir. 
Kültür bitkilerinde yabani bitki özelliklerinin bulunması bunların yabani formlardan köken aldıklarını göstermektedir. Kültür bitkisi ne kadar yakın bir tarihte kültüre alınmış ve ne kadar az ıslah çalışması yapılmış ise o oranda yabani özellik taşır.


  • DÜNYADAKİ VE TÜRKİYEDE'Kİ GEN MERKEZLERİ

  1. DÜNYA'DA
1.Çin: Orta ve Batı Çin ‘in dağlık bölgelerine ve vadilerini içine alır. En geniş gen merkezi olup 136 bitki çeşidi vardır. Darı türleri, çıplak ve kılçıksız arpa, soya fasulyesi, soğan, turp, hıyar, armut, elma, karpuz ve citrus türleri bu bölgenin başlıca bitkileridir. 

2.Hindistan: Bu bölgede 117 adet yerli bitki çeşidi bulunduğu kabul edilir. Bölgenin başlıca çeşitleri nohut, çeltik, fasulye, pamuk, hıyar, citrus türleri, şeker kamışı ve kenevir gibi bitkilerdir. 

3.Orta Asya: Bu bölgeye Hindistan’ın Kuzey Batı’sı, Afganistan, Özbekistan, Tiyanşan’ın batısı dahil olup, 42 bitki çeşidi bulunmuştur. Ekmeklik ve topbaş buğday, bezelye ,mercimek, bakla, nohut,keten,kavun,karpuz,soğan,sarımsak, havuç ve ıspanak başlıca bitki çeşitleridir. 

4.Yakın Doğu: Anadolu, Kafkaslar, Iran ve Türkmenistan’ın yaylalarını kapsayan bu bölgede 83 bitki türü saptanmıştır. Bunlar:   ekmeklik ve makarnalık buğday, çavdar, yulaf, mercimek, yonca, fiğ, lüpen, iki sıralı arpa ve diğerleridir.

5.Akdeniz Bölgesi: Akdenizi çevreleyen ülkeleri kapsar.84 bitki çeşidinin mevcut olduğu bu bölgenin başlıca bitkileri keten, arpa, fasulye ve üçgül çeşitleri ile zeytin, lahana, marul ve nanedir. 

6.Habeşistan:  Habeşistan, eritre ve somali’nin bir kısmını kapsayan bu bölgede 38 bitki türü saptanmıştır. Arpa, buğday, darı, keten, kahve, hintyağı ve bamya buranın başlıca bitkileridir. 

7.Güney Meksika ve Orta Amerika Bölgesi:  Bu bölgeye Meksika’nın güneyi, Guetemala ve Costa Rika dahildir. Yabani mısır, amerikan fasulyesi, kabak, biber, kakao, upland pamukları ve tütün bu bölgenin bitkileridir. 

8.Güney Amerika Bölgesi: Bu bölgede 62 bitki çeşidi tespit edilmiştir. 
a. Peru, Ekvator ve Bolivya: Bölgede 45 tür mevcut olup bunlar, patates türleri, fasulye, mısır pamuğu ve tütün gibi bitkilerdir. 
b.Şili:  Şili ve güney Şili kıyılarına yakın adaları kapsar. Yetişen bitki türleri Solanum tuberosum ve yabani çilektir. 
c.Brezilya ve Paraguay Bölgesi:  13 bitki türü bulunmuştur. Yetişen bitkiler; yer fıstığı, kauçuk ağacı ve ananastır.

  1. TÜRKİYE'DE
1.Trakya-Ege Bölgesi: kavun, 

2.Güney-Doğu Anadolu:  asma , nohut, fasulye, mercimek, karpuz, kavun, yem bitkileri. 

3.Samsun-Tokat-Amasya:   Meyve cins ve türleriyle fasulye, mercimek, bakla ve baklagil, yem bitkileri. 

4.Kayseri ve Dolayları: Meyve türleri, elma, armut, badem, asma, mercimek, nohut, yonca ve korunga. 

5.Ağrı ve Dolayları: Elma türleri prunus türleri kavun ve baklagil yem bitkileri.


  • KENDİNE VE YABANCI TOZLAŞMA MİKTARINA ETKİ EDEN FAKTÖRLER
  1. a) Varyete veya çeşit karakteri,
  2. b) Mevsim şartları,
  3. c) Rüzgarın hızı ve yönü,
  4. d) Böcek popülasyonu

  • Tozlaşma Şekline Göre Bitki Grupları
a) Normal Olarak Kendi Çiçek Tozlarıyla Tozlaşan Bitkiler (Autogamy):  Normal olarak kendi çiçek tozu ile tozlaşan bitkiler şöyle gruplandırılabilir. 

Buğdaygiller; Arpa,yulaf, çeltik,dağ bromu,buğday,bir yıllık festuca.

Baklagiller; Nohut, fasülye, yer fıstığı, bezelye, soya fasülyesi, çilek üçgüllü, fiğ, bakla yer altı üçgülü.

Diğer Bitkiler; Patlıcan, keten, marul, bamya, biber, tütün, domates.


  • KENDİ ÇİÇEK TOZU İLE TOZLAŞAN BİTKİLERDE YABANCI ÇİÇEK TOZUNA ENGEL OLAN  ÇİÇEK KARAKTERLERİ
Kendi çiçek tozu ile tozlaşan bitkilerde yabancı çiçek tozuna engel olan çiçek karakterleri
1.Çiçeklerin açılmaması. Bazı bitkilerde çiçekler hıc acılmaz. Çiçeğin içindeki erkek organlar olgunlaşınca dişi organı döllerler, böylece dışarıdan çiçek tozu gelemez. Bu gibi çiçeklere clistogamous çiçekler denir. Örneğin; lespedeza ve festuca megalura da clistogamous çiçekler vardır. 

2.Polen tanesinin çiçek açılmadan önce olgunlaşması; Polen taneleri çiçek açılmadan önce olgunlaşır ve çiçeğin içine dağılır, böylece dişi organ çiçek açılmadan önce döllenmiş olur. 

3.Stigma ve erkek organlar bitkinin bazı organları tarafından saklanması; Bu durumda yabancı çiçek tozlarının dişi organa gelip konmasına engel olduğu ıcın yabancı tozlaşma olmaz. Örneğin; danthonia californica bitkisinde çiçekler gövde ile yaprak kını arasında olusur ve hiçbir zaman kından dısarı cıkmazlar. Böylece çiçekler sadece kendi polen taneleriyle tozlanır ve döllenirler. 

4.Stigma bir boru teşkil eden erkek organların arasında bulunması; Bu durum domateste görünür. Domateste tozlaşma çiçekler açıldıktan sonra olur. Fakat stigma erkek organların meydana getirdiği tip içerisinde saklı tutulduğu için tozlaşma sadece aynı çiçeğin çiçek tozları ile olur. 


  • BİTKİLERDE YABANCI TOZLAŞMAYA SEBEP OLAN FAKTÖRLER
1.Kendi çiçek tozu ile tozlaşmaya mekanik olarak engel olunması. 
Burada çavdarı örnek verebiliriz. Çavdarın erkek organları olgunlaşmadan önce dışarıya çıkarlar ve polen tanelerini aynı çiçeğin stigması üzerine bırakamaz. Böylece çavdar yabancı çiçek tozu ile tozlaşır.

2. Erkek ve dişi organların farklı zamanlarda olgunlaşması. 
Bazı bitkilerde erkek organlar dişi organlardan önce olgunlaşırlar. Bu duruma protandry böyle bitkiler de protandrous bitkiler denir. Dişi organın erkek organdan önce olgunlaşmasına protogyny böyle bitkilere de protognous bitkiler denir. Protandrous bitkilere havuç, ahududu, çayır üçgülü, ayçiçeği ve pancarı, protogynous bitkilere ise cevizi örnek verebiliriz. 

3.Kendine kısırlık veya kabiliyetsizlik. 
Bazı bitkiler kendi çiçek tozu ile tozlaştıkları zaman değişik organlarda kısırlık veya kabiliyetsizlik görülür. Bu da sözkonusu bitkilerde yabancı tozlaşmayı artıran bir faktördür. Bu bitkiler de kendine kısırlığa sebep olan faktörler şunlardır:

Genetik faktör : Bazı bitkilerde genetik yapıdan ileri gelir. 
Polen tanesinin yavaş büyümesi: Bu bitkilere kendi çiçek tozları konduğu zaman dişi organdaki olumsuz ilgiden dolayı polen hortumu çok yavaş geliştiğinden embriyoya ulaşıncaya kadar yumurta hücresi canlılığını kaybederek erir.

Embriyonun gelişmemesi: Bazı bitkilerde kendi çiçek tozu ile döllenince zigot oluşur ancak embriyo gelişemez ve böylece kısırlık olur. Bütün bu olaylar yabancı çiçek tozu ile tozlaşmada olmaz. 

4.Bir veye iki evciklilik (Monoecious veya Dioecious)
Bir veya iki evcikli bitkilerde erkek ve dişi organlar birbirinden uzakta bulundukları için kendine döllenme oranı çok az buna karşılık yabancı döllenme çok fazla olur. Örneğin bir evcikli bir bitki olan mısırda kendine döllenme oranı sadece %5tir. Manda otu, kenevir ve ıspanak bir evcikli bitkilerdir. 

5.Hem Kendi Hem de Yabancı Çiçek Tozu İle Tozlaşan Bitkiler
Bu gruba giren bitkiler esas itibari ile kendi çiçek tozları ile tozlaşan bitkilerdir. Fakat bu bitkilerin yabancı tozlaşmayı önleyen karakterleri zayıf olduğu için bunlarda ki kendine döllenme ve yabancı döllenme oranları şartlara göre değişir. Bazen kendine döllenme bazen de yabancı döllenme fazladır. 


  • KENDİNE UYUŞMAZLIK
Birçok çiçekte normal olarak oluşmuş çiçek tozlarının fonksiyonel yumurta hücresini dölleyememesi olayına uyuşmazlık denir. Uyuşmazlığın asıl nedeni çim borusunun dişicik borusu içinde gelişme gösterememesidir. Bu durum çiçek tozu ile dişicik borusunun uyuşamamasından ileri gelmektedir.
Kendilemeyi engelleyen ve yabancı tozlaşmayı zorlayan faktörlerden biriside uyuşmazlıktır. Lewis’e göre  uyuşmazlığu şu şekilde sınıflandırmaktadır.
  1. Heteromorfik uyuşmazlık 
  2. Homomorfik uyuşmazlık 
  3. Gametofitik tip
  4. Sporofitik tip
  5. Heteromorfik uyuşmazlık 
Bu sistemde esas olan, anter ve dişicik borusunun farklı uzunlukta olmasıdır. Darwin, 38 genusta Heterostilik tür tespit etmiştir. Lewis(1943) çulha çiçeği (Primula sinensis)’nde yaptığı çalışmada bu özellikler bakımından iki tip saptamıştır.  ss= Pin tipi: Dişicik borusu uzun, flament kısa

a.Gametofitik Uyuşmazlık:  bazı kültür bitkilerinde   gametofitik uyuşmazlık olduğu belirlenmiştir. Burada polenlerin fonksiyonel kabiliyetlerini  bir seri gen tayin eder. S1,S2,S3,S4……..Sn(multiple allel serisi). Diploid dişicik borusu, normal olarak bu genlerden farklı iki tanesini taşıyorsa her bir çiçek tozu bunlardan sadece bir tanesini taşır.Eğer dişicik borusu ,çiçek tozu ile aynı geni taşıyorsa,çim borusunun gelişmesini engeller,kendine uyuşmazlık ortaya çıkar.Dişicik tepesi dokusunda bulunan genleri taşıyan polen tozları uyuşma göstermez.

b.Sporofitik Uyuşmazlık:Burada polen tozunun fonksiyon kabiliyetini ,meydana geldiği bitkinin genotipi tayin eder. Sporotifitik uyuşmazlık da genellikle tek lokustaki allel gen serisi tarafından idare edilir. Burada alleller dominant ya da bağımsız etki gösterebilirler. Bu olayın açıklaması oldukça güçtür.Sporofitik uyuşmazlığa çok az rastlanır.

Uyuşmazlığın Fizyolojisi ; Uyuşmazlık 3 şekilde ortaya çıkar
  1. 1.Çiçek tozunun çimlenmesi yavaşlar veya engellenir.
  2. 2.Çiçek tozu normal çimlenir, fakat dişicik borusu içerisinde gelişmesi engellenir.
  3. 3.Çim borusu normal gelişir, embriyo kesesine ulaşır fakat, tohum teşekkül etmez.
Uyuşmazlık kimyasal yönden araştırıldığında antijen-antikor reaksiyonunun var olduğu anlaşılmıştır.
Kendine uyuşmazlık genellikle bitki ıslahçısı için önemlidir. Islahçı uyuşmazlığı giderecek yani kendine fertiliteyi sağlayacak yollar ;
  1. 1.Sitigma yüzeyini kesip atmak.
  2. 2.Engelleyici maddeler oluşmadan önce tozlanmanın yapılması.
  3. 3.Sıcaklığı azaltmak, gelişmeyi önleyici maddenin oluşumunu geciktirmek veya çim borusuna gelişmesi için daha uzun zaman tanımak.
  4. 4.Mutasyonlarla (x ışınları,P32 mutagen kimyasal maddeler vb.)S geni Sf durumuna geçer,parasterilite ortadan kalkar ve bitki kendine fertil duruma gelir.Mutasyonun meydana geldiği kendileme ile anlaşılır.Tohum oluşursa S geni Sf  genine dönüşmüştür.
  5. Cinsiyet hücreleri premeiotik safhada, mutagenlerle muamele edilir.Mutantlar dominant etkiye sahip olur.Bu mutantlar diğer varyetelere aktarılabilir.


  • Erkek Kısırlığı(Male Sterility)
Erkek kısırlığı erkek organların normal olarak teşekkül edememesi ve canlı polen tanesi meydana getirememesidir.  Erkek kısırlığı olmaksızın bazı bitkilerde melezleme çok zor ve zaman alıcıdır. Fakat melezlenecek bitkilerden birisinde erkek kısırlığı varsa bu bitkide meydana gelen yumurtalığı erkek kısırlığı olmayan ikinci türün polen taneleri tarafından döllenir. Böylece elle erkek organların koparma işi ortadan kalkar.


  • Erkek kısırlığın çeşitleri
  1. 1.Polen teşekkül etmez(polen kısırlığı) 
  2. 2.Çiçekte stamenler bulunmaz.(staminal kısırlık)
  3. 3.Polen normaldir fakat anter açılıp dökülemez.(yapısal kısırlık)

  • Erkek kısırlığına neden olan faktörler
  1. 1.Genetik faktör
  2. 2.Sitoplazmik faktör
  3. 3.Hem genetik hem sitoplazmik faktör
1.Genetik Erkek Kısırlığı: Bu kısırlık arpa, mısır, sorgum, şeker pancarı, soğan ve domateste görülmüştür. Erkek kısırlığına etki eden gen (msms)dir. Bunun dominant alleli ise (MsMs)normal polen tanesi meydana getirir.

2.Sitoplazmik Erkek Kısırlığı: Buradaki erkek kısırlığı doğrudan doğruya sitoplazma tarafından meydana getirilir. Sperma çok az sitoplazma içerdiğinden meydana gelen tohum ana bitkinin sitoplazmasını taşıyacağı için erkek kısırlığı ana bitkiye tabidir. Ana bitki kısırsa meydana gelen yavru bitkide kısırdır.Normal erkek kısırlığı meydana getiren sitoplazma (N),kısırlığı meydana getiren sitoplazma ise (S)ile gösterilir,

3.Hem Genetik Hemde Sitoplazmik Erkek Kısırlığı
Burada genler ve sitoplazma müşterek olarak erkek kısırlığına etki eder. Fakat genetik yapı sitoplazmadan daha üstündür. Yani sitoplazma ancak genler homozigot resesif olduğu zaman etkisini gösterebilir. Genetik ve sitoplazmik yönden kısır olan bir bitki ile gen bakımından homozigot resesif kısır fakat sitoplazmik bakımdan normal olan bir bitki çaprazlanırsa ortaya çıkan bitkilerin hepsi erkek kısırlığı gösterirler. Çünkü gen bakımından homozigot resesif olup kısır sitoplazma ihtiva etmektedirler. Böylece elde edilen bitkilerin hepsi erkek kısırlığı gösterdiği için melezlemede herhangi bir kısırlaştırma işlemine gerek kalmadan ana bitki olarak kullanılırlar.

Ekleyen : Admin Islah ve Genetik Okunma : 25026 Eklenme :17.12.2012 15:59:01
Bu Konu Hakkında Size Nasıl Yardımcı Olabiliriz?







  • suat sezer dedi ki...
  • 2 ay önce

Güzel bir çalışma olmuş tebrikler.

[1/1] 1
Islah ve Genetik - Kategorisine Yeni Eklenen Konular
Bitki Islahı

Bitki Islahı

Bitki Islahının Amacı; Birçok ıslahçının en önemli amacı verimi artmaktadır. Bunun gerekleştirilebilmesi, hastalıklara dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi yanında fizyolojik özellikten kaynaklanan yüksek verimli çeşitlerin elde edilmesiyle mümkün olacaktır. Bitki ıslahının en önemli yararı yeni tarımsal alanlara uygun çeşitlerin geliştirilmesidi...

Hibrit Tohum Üretimi

Hibrit Tohum Üretimi

Hibrit tohum nedir : İki farklı saf hattın birbirleriyle melezlenmesinden elde edilen yavru döl (hibrid) melez olarak adlandırılır.Hibrid tohum elde edilirken izlenen yollar şunlardır. İntrodüksiyon : Bitki ıslahında ilk adım,ıslah için gerekli olan materyalin toplanmasıdır.Materyal toplamada önemli olan husus,toplanan materyalin,bulunan yeri...

Haploid Bitki Üretimi

Haploid Bitki Üretimi

Somatik hücrelerindeki kromozom sayısı ait oldukları bitki türünün gamet hücrelerinde bulunan kromozom sayısı kadar olan bitkilere haploid bitkiler denir. Haploid bitkilerin homolog kromozomlardan yalnızca bir takımını içermesi çekinik mutasyonların açığa çıkarılmasına olanak tanımaktadır.

Açılım Oranlarının İhtimal Hesapları

Açılım Oranlarının İhtimal Hesapları

Eğer (F1) lerde D ve d allellerini ayıran çekirdek bölünmesi gamet şekillenmesin-den önce oluşursa (F1) gametlerinin yarısı Dominant (D) genini diğer yarısıda resesiv (d) genini taşıyacaktır. Eğer tesadüfi Syngamy oluşuyorsa (D) yumurtasının (D) veya (d) spermi ile eşleşme şansı eşittir. Söz gelişi (F1)lerin çiftleştirilmesi elde edilen (F2) ler...

Fenotip Ve Genotip

Fenotip Ve Genotip

İncelenen bir karakter yada karekterler içinde bir organizmanın görünüşü onun fenotipini oluşturur. Fenotip genel olarak açıklayıcı bir kelime veya ifade ile belirtilir. Öte yandan bir bireyin genetik içeriği ise onun genotipidir ve genel olarak herhangi bir alfabe harfleri yada uygun sembollerle gösterilir. Bu örnekde derin kıvrımlı yaprak kena...

Kromozom Teorisi

Kromozom Teorisi

Genlerin hücre çekirdeğinde kromozomlarda yer aldığı ve gametler aracılığı ile generasyonlara nakledildiği ve hücrede her iki ebeveynden eşit miktarda kalıtlanmış biçimde bulunduğu kromozom teorisinin esasını oluşturmaktadır.

Monohibrit Melezlemenin Mekanizması

Monohibrit Melezlemenin Mekanizması

Şimdi daha önce açıkladığımız sonuçları nelerin belirlediğini açıklayabiliriz. Açıkça anlaşıldığı gibi bu özelliklerle ilgili bazı unsurlar ebeveynden döle geçirilmektedir. Fakat gene anlaşılacağı gibi döllere aktarılan özelliğin kendisi değilde bu özelliği belirleyen bu özelliğin daha sonra belirli bir çevre koşulu ve uygun zamanda bu gelişmes...

Islah ve Genetik - Kategorisinin En Çok Okunan Konuları
Bitki Islahı

Bitki Islahı

Bitki Islahının Amacı; Birçok ıslahçının en önemli amacı verimi artmaktadır. Bunun gerekleştirilebilmesi, hastalıklara dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi yanında fizyolojik özellikten kaynaklanan yüksek verimli çeşitlerin elde edilmesiyle mümkün olacaktır. Bitki ıslahının en önemli yararı yeni tarımsal alanlara uygun çeşitlerin geliştirilmesidi...

Haploid Bitki Üretimi

Haploid Bitki Üretimi

Somatik hücrelerindeki kromozom sayısı ait oldukları bitki türünün gamet hücrelerinde bulunan kromozom sayısı kadar olan bitkilere haploid bitkiler denir. Haploid bitkilerin homolog kromozomlardan yalnızca bir takımını içermesi çekinik mutasyonların açığa çıkarılmasına olanak tanımaktadır.

Hibrit Tohum Üretimi

Hibrit Tohum Üretimi

Hibrit tohum nedir : İki farklı saf hattın birbirleriyle melezlenmesinden elde edilen yavru döl (hibrid) melez olarak adlandırılır.Hibrid tohum elde edilirken izlenen yollar şunlardır. İntrodüksiyon : Bitki ıslahında ilk adım,ıslah için gerekli olan materyalin toplanmasıdır.Materyal toplamada önemli olan husus,toplanan materyalin,bulunan yeri...

Monohibrit Kalıtım

Monohibrit Kalıtım

Kalıtımın temel kurallarını ortaya koymayı amaçlayan ilk çalışmalar başlangıçta başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Çünkü bu amaçla yapılan ilk çalışmalarda araştırıcılar birden çok özellik aynı anda bir arada incelemeye yönelmişlerdir.

Fenotip Ve Genotip

Fenotip Ve Genotip

İncelenen bir karakter yada karekterler içinde bir organizmanın görünüşü onun fenotipini oluşturur. Fenotip genel olarak açıklayıcı bir kelime veya ifade ile belirtilir. Öte yandan bir bireyin genetik içeriği ise onun genotipidir ve genel olarak herhangi bir alfabe harfleri yada uygun sembollerle gösterilir. Bu örnekde derin kıvrımlı yaprak kena...

Genetik Çalışmalarda Kullanılan Organizmalar Ve Çalışma Metodları

Genetik Çalışmalarda Kullanılan Organizmalar Ve Çalışma Metodları

Mendelin denemeleri sonucunda ortaya koyduğu bulgular Mendel kanunları olarak ifade edilir bu kanunlara göre aynı karakterin iki ekstrem formuna halis saf hatların melezlerinden elde edilen döllerin tümü genotipleri birbirinin aynıdır. Bu olgu üniformite kanunu olarak ifade edilir.

Kromozom Teorisi

Kromozom Teorisi

Genlerin hücre çekirdeğinde kromozomlarda yer aldığı ve gametler aracılığı ile generasyonlara nakledildiği ve hücrede her iki ebeveynden eşit miktarda kalıtlanmış biçimde bulunduğu kromozom teorisinin esasını oluşturmaktadır.

BİZİ TAKİP EDİN

Facebook Twitter Rss İletişim

YENİ PROJEMİZ

sorhocam

SPONSORUMUZ

İntfa

Ziraattube veritabanında (26) kategoride toplam (2284) içerik vardır! Ayrıca sitemizi şuan 544 kişi gezmektedir.

Copyright 2011 - 2014 Tüm hakları saklıdır.| Project by Arafa KARAÇELEBİ

Sayfa Yüklenme Süresi : 0,14 saniye.

Yukarı Çık